Monument voor treinramp Harmelen onthuld

De grootste treinramp uit de Nederlandse geschiedenis is zondag herdacht. Precies 50 jaar geleden botste twee treinen in dichte mist op elkaar. Er vielen 93 doden en 52 gewonden. Om de treinramp te herdenken is er vandaag een monument onthuld.

Het monument is onthuld door Pieter van Vollenhoven, oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Ook ProRail's president-directeur Marion Gout-van Sinderen en NS' president-directeur Bert Meerstadt waren bij de onthulling. Het monument staat vlakbij de plek waar het ongeluk gebeurde. Op het monument zijn alle namen van de slachtoffers te lezen. 

Spoorwegslachtoffers
Eén van de nabestaanden van de treinramp - Elly Kamerbeek - hield al in 2001 een pleidooi voor een monument. Zij ving in eerste instantie bot bij de Nederlandse Spoorwegen. Later besloot NS alsnog voor alle Nederlandse spoorwegslachtoffers een monument te onthullen. Dat monument staat sinds 2004 in Utrecht.

Geen steun
In 2009 komt de gemeente Woerden in actie om ook een monument te plaatsen in Harmelen, maar kon daarbij niet op steun rekenen van de NS. "We hebben begrip voor de emoties, maar we kunnen niet overal een monument plaatsen'', zei toen een woordvoerder tegenover het Algemeen Dagblad. Dat er nu toch een monument nabij het treinongeluk is onthuld komt dan ook vooral door inspanningen van de gemeente Woerden.

Het ongeluk
Het treinongeluk bij Harmelen gebeurde in de morgen van 8 januari 1962 om 9:19 uur. De sneltrein Leeuwarden-Utrecht-Rotterdam heeft zes minuten vertraging waarop de verkeersleiding besluit de stoptrein Rotterdam-Gouda-Amsterdam voorrang te geven op de gelijkvoerse kruising bij Harmelen. De machinist van de sneltrein ziet door dichte mist niet het gele sein en rijdt met volle snelheid (125 kilometer per uur) af op het rode sein. Als de machinist het rode sein ziet, gaat de trein vol in de remmen. Maar, het is te laat. Met 107 kilometer per uur botst de sneltrein op de stoptrein.

Volkomen vernield
De drukke sneltrein, met naar schatting 900 reizigers botst frontaal op de stoptrein. De locomotief van de sneltrein wordt naar rechts geworpen en het eerste rijtuig van de stoptrein en de sneltrein schuiven in elkaar. Het eerste rijtuig van de vierdelige stoptrein wordt daarbij volkomen vernield. Van de sneltrein belanden in totaal 5 van de 11 rijtuigen naast het spoor. Bij de stoptrein blijft alleen het laatste rijtuig van het treinstel op het spoor. De chaos is enorm.

ATB
Het dramatische ongeluk vraagt aan 93 mensen het leven en is aanleiding om het spoor beter te beveiligen. Er wordt besloten om op alle spoorlijnen het ATB-systeem (Automatische Trein Beïnvloeding) in te voeren. Nog steeds wordt op veel lijnen ATB-Eerste Generatie gebruikt. Het systeem grijpt in als de trein harder rijdt dan veertig kilometer per uur en niet reageert op een rood sein. Ook als een machinist zich niet houdt aan de maximum baanvaksnelheid grijpt het het systeem in.

Bijna herhaling 
Het ATB-systeem is niet in staat om in alle gevallen ongelukken te voorkomen. Daardoor was er op 29 maart 2007 weer bijna een treinongeluk gebeurd in Harmelen. Een onachtzame machinist rijdt op die datum met hoge snelheid (104 kilometer per uur) een rood sein voorbij. De trein kwam uiteindelijk tot stilstand op een invoegend wissel waar op dat moment ook een goederentrein naar toe reed. Herhaling van het ernstige treinongeluk van 1962 bleef gelukkig uit.