Analyse van de spoorproblemen

Het spoorwegnet hapert voor de derde winter op een rij door winterse omstandigheden. Hoe komt dat toch? Verschillende lezingen doen de ronde. Volgens de NOS komt het onder andere door een beperkte perroncapaciteit, volgens dagblad Metro komt het door een tekort aan monteurs en volgens anonieme bronnen rond de Volkskrant is de opsplitsing van NS het werkelijke probleem. Wat is nu de echte oorzaak?

De opsplitsing van de NS en de beperkte perroncapaciteit in Utrecht, Rotterdam en Amsterdam kan en mag geen oorzaak zijn dat het spoorsysteem volledig vastloopt. Om inzicht te krijgen wat de werkelijke oorzaak is, is het eerst belangrijk om terug te blikken. Wat gebeurde er nu precies? Aan het eind van dit artikel de conclussies van de redactie van treinreiziger.nl.

Verkeerde voorspelling
ProRail mag sinds 2010 dan wel een eigen weerbureau hebben, maar daarmee heeft de spoorsector nog geen garantie dat men het weer goed kan voorspellen. En dat bleek vrijdag 3 februari. Donderdag ging ProRail ervan uit dat er vrijdag 3-5 centimeter sneeuw zou vallen. Als er 10 centimeter sneeuw wordt verwacht, wordt de dienstregeling aangepast. Maar dat was dus niet aan de orde. Wel werden er andere maatregelen getroffen.

Toch meer sneeuw
Zo werd er donderdagavond opgeschaald naar het hoogste alertniveau. Er worden dan extra storingsploegen opgeroepen. Maar het is de vraag of er toen nog voldoende monteurs opgeroepen konden worden. Volgens FNV ging het daardoor fout.
Vrijdagochtend rond 06:30 uur moest het weerbureau van ProRail haar weerprognose bijstellen: er werd meer sneeuw verwacht. Maar op dat moment is de logistieke bijsturing niet meer in staat de dienstregeling ingrijpend aan te passen. Uiteindelijk wordt om 08:00 uur besloten om op een beperkt aantal trajecten minder stoptreinen te laten rijden. Die aanpassingen worden pas rond 11:00 uur met de reiziger gecommuniceerd, terwijl ze op dat moment ook ingaan.

Bijsturing
In het begin van de middag ontstaan er steeds meer problemen. In eerste instantie kan de bijsturing van de NS het nog aan. Maar de wisselstoringen stapelen zich op: in totaal zijn er 23 wisselstoringen van langer dan een half uur. Die duren bovendien langer dan gebruikelijk. De NS kan volgens de minister 70 treinen per uur bijsturen, maar in de omstandigheden van afgelopen vrijdag was dat niet toereikend, met alle gevolgen van dien.

Treinverkeer loopt vast
Het treinverkeer rond Utrecht loopt vast. ProRail en NS proberen rond Utrecht over te schakelen op een pendeldienstregeling, maar die omschakeling verloopt zeer moeizaam. Ook in Amsterdam zijn er grote problemen, maar de situatie is beter dan in Utrecht.
Goede reisinformatie is er niet. Er moet noodgedwongen overgeschakeld worden op een algemeen omroepbericht. Pas op het moment het treinverkeer weer mondjesmaat op gang komt, kan er specifieke reisinformatie gegeven worden. De reisinformatie werd bovendien bemoeilijkt doordat ns.nl plat ging.

Zaterdag
Als de hectische vrijdag is afgelopen, wordt het alertniveau bij ProRail en NS afgeschaald. Er wordt weliswaar strenge vorst voorspeld, maar ProRail en NS verwachten geen problemen. Zodoende wordt zaterdag aanvankelijk de gewone dienstregeling opgestart. Maar al snel wordt ProRail overvallen door een groot aantal storingen. In allerijl wordt het alertniveau weer opgeschaald en moeten monteurs worden opgeroepen. Er zijn meer storingen dan vrijdag (37), en omdat het alertniveau was afgeschaald, duurt het herstel nog langer als de dag ervoor. Het treinverkeer rond Utrecht verloopt opnieuw zeer moeizaam en Schiphol is uren onbereikbaar.

Geschokken
NS en ProRail zijn duidelijk geschokken doordat het zaterdag opnieuw fout ging. Bang voor herhaling besluiten ze de dienstregeling aan te passen. Immers, minder treinen betekent een kleinere kans op filevorming en daardoor is er een kleinere kans dat het treinverkeer vastloopt. Maar het zorgt er ook voor dat treinen voller zijn en reizigers nog langer onderweg zijn. Minister Schultz accepteert de aangepaste dienstregeling. Volgens haar moet zo´n aangepaste dienstregeling juist eerder uit de kast getrokken worden.

Conclusie

• De bijsturing is door ingewikkelde personeelsroosters te ingewikkeld geworden. Daardoor raakt het treinverkeer bij veel of grote storingen ´out of control´.
• Dat is ook de verklaring dat het treinverkeer vastliep, terwijl er in vergelijking met 2009 en 2010 veel minder wisselstoringen waren (op 20 december 2009 waren er 120 storingen, nu maximaal 37).
• De impact van de wisselstoringen is groot, omdat het herstel lang duurt (zaterdag duurde het gemiddeld 2 uur en 23 minuten).
• Of er te weinig monteurs waren, kan de redactie van treinreiziger.nl niet beoordelen. De minister meldt dat er tussen vrijdag en zondag gemiddeld 400 man per 24 uur ingezet werden.
• De reisinformatie voldoet niet als het treinverkeer ´out of control´ raakt. Op dat moment ontbreekt het ook bij NS en ProRail aan overzicht, waardoor het onmogelijk wordt om goede reisinformatie te geven.
• De problemen komen niet voort uit de splitsing. NS en ProRail hebben het gehele traject samengewerkt, alsof er van splitsing geen sprake was. Net als vóór de splitsing zit de verkeersleiding van ProRail in één fysieke ruimte met bijvoorbeeld de NS-bijsturing.
• Het treinverkeer loopt niet vast door de beperkte perroncapaciteit in Utrecht of Amsterdam. In Utrecht zijn er 18 sporen, waarvan 14 langs een perron. Als er één of twee perronsporen wegvallen verkleint dat weliswaar de bijsturingsmogelijkheden, maar is dat geen reden dat het treinverkeer vastloopt.

Foto: Pia Jansingh