NS krijgt concessie tot 2035

De Nederlandse spoorwegen mag tot en met 2034 het treinvervoer op het hoofdrailnet blijven verzorgen. De eerdere plannen om op vier lijnen ruimte te bieden voor decentralisatie schuift het kabinet op de lange baan. Alleen de lijn Leeuwarden – Zwolle wordt wel per 2025 aanbesteed.

Risico’s aanbesteden

“Uit oogpunt van kwaliteit en stabiliteit gaat de concessie voor het landelijke spoorwegnet (hoofdrailnet) na 2024 opnieuw naar NS”, stelt het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. De Volkskrant merkt op dat de gunning nog net geregeld wordt voordat strengere Europese regels ingaan. “Er is nog een bepaalde mate van onzekerheid over de nieuwe regels. Daarom kies ik ervoor om toch gebruik te maken van de oude regeling” stelt staatssecretaris Stientje van Veldhoven tegenover de krant.

De bewindsvrouw ziet vooral risico’s om het spoor verder aan te besteden. Volgens Van Veldhoven is er ook bijna geen tijd meer om deelnetwerken op tijd aan te besteden. “Maar het Nederlandse net is bovendien ook nog eens zeer dicht bereden en zeer complex, waardoor de risico’s van aanbesteden – en dus mogelijke nadelen voor reizigers – ook groter zijn.’

Het spoorbedrijf reageert verheugd op het kabinetsvoornemen. “De afgelopen jaren is hard gewerkt om het vertrouwen in NS te herstellen en dankzij de geweldige inzet van onze ruim 20.000 medewerkers kregen we jaar op jaar een hoog klantoordeel”, reageert NS-topman Roger van Boxtel.

Hogesnelheidslijn

Eerder dreigde NS de hogesnelheidslijn kwijt te raken: twee keer haalde NS de prestatie-afspraken omtrent zitplaatskans niet. Bij een derde strike zou de lijn van NS worden afgepakt, en opnieuw worden aanbesteed. Maar zover kwam het niet: de kritieke prestatie indicator werd ingeruild door een nieuwe norm waarbij de lat veel lager kwam te liggen. Zodoende kon NS vervolgens wel de afspraken halen. Ook na 2025 mag NS over de hogesnelheidslijn blijven rijden.

Nauwelijks meer decentralisatie

In het regeerakkoord werd er aangestuurd om de spoorlijnen Zwolle – Leeuwarden, Zwolle – Groningen, Apeldoorn – Enschede en Dordrecht – Breda aan te besteden. Maar daar komt nauwelijks iets van terecht. Alleen Zwolle -Leeuwarden gaat door per 2025. Apeldoorn – Enschede en Zwolle – Groningen zullen op z’n vroegst in 2032 en 2035 worden aanbesteed.

De commerciële vervoerders hebben er op zich geen probleem mee dat NS het hoofdrailnet gegund krijgt, mits er vier trajecten zouden worden aanbesteed. Ze presenteerden een ambitieus plan rond Zwolle – Groningen / Leeuwarden, Apeldoorn – Enschede en Bergen op Zoom – Vlissingen met aanzienlijk meer treinen en naadloze aansluitingen tussen bus en trein. Dat plan schuift Van Veldhoven terzijde. Tot grote teleurstelling van de commerciële vervoerders, verenigd in Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland (FMN). “Het kabinet maakt haar belofte niet waar en blokkeert nu de langetermijnmarktordening”, reageren de bedrijven.

De commerciële vervoerders hadden de steun van reizigersorganisatie Rover. Die pleit al enkele jaren om de intercity’s aan NS te gunnen, maar de Sprinters aan te besteden in OV-netwerken. Daar stelde de vereniging wel de harde eis dat de overheid de regie zou nemen en bijvoorbeeld zou zorgen dat treinreizigers niet meer per vervoerder hoeven in te checken.

Internationaal vervoer

Als het om grensoverschrijdend railvervoer gaat, ziet staatssecretaris wel een rol weggelegd voor de commerciële vervoerders. “Bedrijven kunnen dan gebruikmaken van de vrije ruimte op het spoor en rijden zonder concessie”, meldt het Ministerie van Infrastructuur. Maar echt nieuw is dat niet: sinds 2010 hebben spoorwegondernemingen vrije toegang tot de Europese markt voor internationale reizigersdiensten. Toch blijft niet alles hetzelfde. Vanaf 2025 kunnen spoorvervoerders overal in Europa ook voor binnenlandse reizigers in ‘open toegang’ hun vervoerdiensten aanbieden zonder een concessie te hebben. Het combineren van binnenlands en internationaal vervoer biedt spoorvervoerders kansen om nieuwe diensten aan te bieden die winstgevend zijn.