Feiten op een rij: wat weten we over het treinongeluk in Voorschoten?

Er wordt steeds meer duidelijk over het treinongeluk afgelopen dinsdag in Voorschoten. Zo lijkt inmiddels vast te staan dat de kraan te vroeg het spoor heeft willen oversteken of te dicht in de buurt van het spoor is gekomen.

1:00 uur: werkzaamheden aan het spoor

Maandag- op dinsdagnacht wordt er gewerkt aan het spoor. Veel werkzaamheden worden ‘s nachts uitgevoerd. Twee van de vier sporen zijn buiten gebruik genomen. De werkzaamheden beginnen beginnen rond 1 uur. Om de veiligheid te garanderen zijn er strikte veiligheidsprotocollen. Daardoor is het niet nodig om het treinverkeer volledig stil te leggen. De nachttrein, die Rotterdam via Den Haag en Leiden met Amsterdam en Utrecht verbindt kan dus gewoon elk uur rijden, in beide richtingen. Ook het goederenvervoer kan doorgang vinden.

3:23 uur: BAM vraagt treinvrije periode

Gedurende de werkzaamheden passeren meerdere treinen probleemloos de plek waar gewerkt wordt aan het spoor. Het is 3:23 uur als aannemer BAM aan de treindienstleider van ProRail vraagt of het treinverkeer een korte periode volledig stilgelegd kan worden zodat de spoorkraan, in vaktermen krol genoemd, veilig kan oversteken.

De treindienstleider geeft aan dat over tien minuten de sporen buiten gebruik genomen kunnen worden. De treindienstleider wil namelijk wachten totdat de goederentrein die onderweg is van Kijfhoek naar Beverwijk én de nachttrein naar Rotterdam zijn gepasseerd.

De aannemer zegt volgens het feitenrelaas van ProRail – in handen van het ANP – te zullen wachten. De kraan is echter, door nog onduidelijke oorzaak, binnen dat tijdsbestek bij of op het spoor van de goederentrein terechtgekomen. “Om onduidelijke redenen komt vervolgens de krol op of dichtbij het in dienst zijnde spoor en wordt aangereden door de goederentrein”, valt te lezen in het document. “De benodigde buitendienstregeling was nog niet gerealiseerd.”

3:25 uur: goederentrein ramt krol

Omdat het spoor niet buiten dienst is genomen en de kraan zich wél te dicht bij de sporen bevindt, gaat het circa twee minuten later fout. De machinist van de goederentrein ziet net voor station Voorschoten de bouwkraan op het spoor staan. Hij probeert de bestuurder van de kraan nog te waarschuwen, schrijft RTV West, en de goederentrein zet een remming in.

De zware goederentrein kan echter niet tijdig tot stilstand komen en ramt de krol. Het Algemeen Dagblad schat dat de trein een snelheid had van circa 80 kilometer per uur. Het is dan omstreeks 3:25 uur. Een omwonende belt direct 112. De treindienstleider is op dat moment echter nog niet op de hoogte van het ongeluk, en dus ligt het treinverkeer nog niet stil.

Bij een ongeluk kan een machinist een noodoproep doen naar de treindienstleider die ook hoorbaar is bij machinisten in de nabije omgeving. Vermoedelijk heeft de machinist van de goederentrein daar onvoldoende tijd voor gehad. Zodoende gaat het enkele minuten later opnieuw helemaal fout.

3:27 uur: nachttrein botst (op delen van) de krol

De nachttrein naar Rotterdam is namelijk op volle snelheid onderweg naar Den Haag. Hij is rond 03.23 uur weggereden uit Leiden Centraal met zo’n vijftig reizigers aan boord, en naast de machinist met twee conducteurs. Om 03.26 uur, als de goederentrein dus net de aanrijding heeft gehad, raast de intercity met 137 kilometer per uur langs station Voorschoten. Dat blijkt uit gps-data van treinposities.nl. Een minuut later knalt de trein, vermoedelijk met hoge snelheid, op (delen) van de krol.

De intercity van het type VIRM, bestaande uit vier rijtuigen , ontspoort door de botsing en er ontstaat brand. Het is drie minuten na het eerste telefoontje dat 112 opnieuw gebeld wordt, schrijft RTV West. De noodoproepen stromen binnen. Eerst bellen omwonenden en een paar minuten later bellen ook de reizigers uit de nachttrein. Daardoor is het voor de meldkamer snel duidelijk dat het om een impactvol incident gaat.

3:31 geen contact met machinisten

Volgens RTV West belt de meldkamer van ProRail om 3:31 uur de treindienstleider met de vraag of zich een incident heeft voorgedaan. Die weet dan nog van niets, maar ziet wel dat de bovenleidingspanning is weggevallen. De treindienstleider probeert tevergeefs in contact te komen met de goederentrein en de nachttrein die onderweg is naar Den Haag en Rotterdam. Ook probeert hij in contact te komen met de nachttrein in de andere richting, Rotterdam – Amsterdam – Utrecht. Ook daarmee krijgt de treindienstleider in eerste instantie geen contact.

Dat contact volgt echter wel enkele minuten later, omstreeks 3:34 uur. De trein naar Amsterdam is gestrand bij Den Haag Mariahoeve, omdat de bovenleidingspanning is weggevallen.

Snel opgeschaald

Hulpdiensten schalen ondertussen in hoog tempo op. Nog voordat de eerste hulpverleners ter plaatse zijn, vertrekt volgens RTV West al een traumahelikopter vanuit Rotterdam. Ook vertrekken ambulances massaal naar de plek des onheils. Om 3:37 uur arriveren volgens RTV West de eerste hulpdiensten en wordt er direct opgeschaald naar GRIP 1. Dit betekent dat het een ongeluk is met Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure (GRIP). GRIP 1 is de laagste kwalificatie, GRIP 5 het hoogste. Niet veel later wordt de burgemeester van Voorschoten uit haar bed gebeld en wordt er verder opgeschaald, eerst naar GRIP 2 en later naar GRIP 3. Er worden zelfs ambulances uit Flevoland naar Voorschoten gestuurd. Ook een tweede traumahelikopter, uit Nijmegen, wordt voor de zekerheid naar het ongeval gestuurd.

Vanwege het ongeval wordt er ook besloten een calamiteitenhospitaal in te richten. “Op het moment dat we in Nederland een calamiteit krijgen zoals met de treinen dan gaat het gewondenspreidingsprogramma in werking”, legt Joris Prinssen van het UMC Utrecht uit aan de NOS.

“We hebben daarom besloten een calamiteitenhospitaal op te tuigen. Dat betekent dat er een belboom in werking treedt en binnen een half uur waren we helemaal klaar om de gewonden hier op te vangen.”

Treinreiziger.nl heeft bovenstaand reconstructie gemaakt op basis van de informatie van ANP, AD en RTV West