Hoe punctualiteit wordt gemeten?

Regelmatig zijn er stiptheidscijfers in het nieuws. Maar hoe wordt de punctualiteit gemeten? En wanneer is een trein te laat? 

Allereerst is er een verschil tussen de stiptheid van reizigers en de stiptheid van treinen. Vaak zijn de drukke treinen vaker te laat en duperen dus meer reizigers. ProRail meet alleen de stiptheid van de trein. Die cijfers worden vervolgens door NS gebruikt om een schatting te maken hoeveel reizigers op tijd reizen.

Treinpunctualiteit (ProRail)
ProRail meet bij passeren van ieder sein de precieze tijd. De tijd die wordt gelogd bij het laatste sein vóór het station wordt gebruikt om de aankomsttijd van de trein te bepalen. Omdat de trein nog enkele tientallen (tot hondertal) meters moet afleggen totdat het perron wordt bereikt, wordt de gemeten tijd nog wel gecorigeerd.  De correctie is afhankelijk van de lokale situatie: bijvoorbeeld de lengte van het sein tot het perron. Aan de hand daarvan wordt bepaald hoe laat de trein is aangekomen, en of die trein op tijd is of niet. ProRail ziet een trein als op tijd als deze minder dan 3 minuten vertraging heeft. Een trein die dus 2 minuten en 59 seconde te laat aankomt wordt nog als op tijd gezien. Bij het bepalen van de officiële stiptheidscijfers wordt alleen gekeken naar de stiptheid van grote stations. De stiptheid wordt berekend over de gereden treinen. De filosofie is dat een trein die niet rijdt, ook niet te laat kan zijn. De uitgevallen treinen worden wel in een aparte indicator bijgehouden.

Reizigerspunctualiteit (NS)
NS maakt in de basis gebruik van de tijden die door ProRail worden gelogd. Alleen zijn er een aantal verschillen. Zo beschouwd NS een trein als te laat als deze 5 minuten of meer vertraging heeft. Een trein die dus 4 minuten en 59 seconde te laat is, wordt als NS dus nog als op tijd beschouwd. Vervolgens wordt de stiptheid op de belangrijke stations gewogen met het aantal reizigers dat daar naar schatting inzit. NS gebruikt daarbij schattingen van conducteurs uit het verleden. Als een trein uitvalt, worden ook die reizigers als vertraagd beschouwd. Daarnaast zijn er een aantal belangrijke aansluitingen die gemonitord worden. Als een aansluiting verloren gaat (en dat wordt weer bepaald aan de hand van de gemeten aankomst en vertrektijden door ProRail), wordt dat eveneens gewogen met het aantal reizigers dat naar schatting van die aansluiting gebruik zou maken. De totale uitkomst van die som bepaalt het cijfer reizigerspunctualiteit. Het zegt dus niet precies hoeveel reizigers er op tijd zijn, maar geeft wel een benadering.

Nieuwe indicator reizigerspunctialiteit
NS werkt aan een nieuwe indicator reizigerspunctualiteit. Op basis van de ov-chipkaartdata is namelijk veel nauwkeuriger te bepalen welke reizen reizigers precies maken, en of een reiziger op tijd is of niet. Alhoewel het altijd een benadering zal blijven, zal dat cijfer veel meer in de buurt gaan komen van de daadwerkelijke punctualiteit van reizigers. Naar verwachting wordt er in de loop van 2017 meer bekend over deze nieuwe indicator. Tot en met 2016 is in elk geval de hier boven beschreven indicator reizigerspunctualiteit het uitgangspunt geweest.