Meerderheid tekent zich af voor provinciale vervoersbedrijven

De kans is groot dat provincies in de toekomst net als de grote steden zelf een bedrijf kunnen oprichten voor het leveren van openbaar vervoer. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Habtamu de Hoop en NSC-Kamerlid Olger van Dijk dienden hier vorig jaar een initiatief wetsvoorstel voor in waarvoor zich nu een meerderheid lijkt af te tekenen.

De Tweede Kamer gaat dinsdag stemmen over het voorstel om provincies de mogelijkheid te geven een eigen openbaar vervoersbedrijf te starten, ook wel inbesteden genoemd. Het is niet zo dat de provincies dit vervolgens moeten doen, maar de Kamerleden willen ze wel die mogelijkheid geven als aanbesteden niet het gewenste openbaar vervoer oplevert. “We willen de provincies een mogelijkheid bieden voor als de marktwerking faalt”, zei De Hoop donderdag in de Tweede Kamer.

Alleen grote steden mogen eigen bedrijf

Nu kunnen alleen grote steden zelf het openbaar vervoer verzorgen via een eigen vervoersbedrijf. Amsterdam, Den Haag en Rotterdam maken er gebruik van met hun vervoersbedrijven GVB, HTM en RET, die verzelfstandigde vervoersbedrijven zijn in handen van de gemeenten en de overkoepelende vervoerregio’s (Metropoolregio Rotterdam Den Haag en Vervoerregio Amsterdam). Utrecht heeft juist niet voor een eigen vervoersbedrijf gekozen maar voor een aanbesteding.

Ook voor regionale trein

De grote steden hebben geen treinverbindingen in hun ov-aanbod. Maar de provincies Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Zuid-Holland en Limburg hebben wel regionale spoortrajecten waarover ze volgens het voorstel ook met een eigen bedrijf zouden kunnen rijden. Die kans is wel kleiner omdat de regionale spoortrajecten veelal een aparte concessie hebben en de problemen met marktwerking hier niet zouden spelen.

‘OV achteruit gegaan’

Provincies zijn wettelijk verplicht het ov aan te besteden en vervolgens uit te laten voeren door een bedrijf via een concessie. NSC en GroenLinks-PvdA zien daarmee steeds meer problemen opdoemen. Ze vrezen voor een oligopolie omdat er nog maar weinig vervoersbedrijven zijn die kunnen meedingen. Volgens de initiatiefnemers is het ov er ook op achteruit gegaan. De Hoop: “Dikke lijnen worden wel vaker gereden maar in de regio is het minder geworden. Er zijn 1500 bushaltes verdwenen.”

De provincie Zeeland wordt als voorbeeld genoemd waar het met het aanbesteden mis ging. Twee jaar geleden meldde zich geen enkele vervoerder voor die concessie. Na een tweede poging lukte het overigens wel; Arriva en EBS kwamen met een bod, waarna EBS is gekozen om vanaf 2027 de bussen hier te rijden.

‘Meer kosten en problemen’

De VVD is faliekant tegen het voorstel. De liberalen bestrijden dat het ov slechter is geworden en stellen dat het met de marktwerking juist is verbeterd. ’’Ik snap niet dat de initiatiefnemers denken hiermee een probleem op te lossen’’, zei VVD-Kamerlid Hester Veltman donderdag. Volgens Veltman hebben de provincies daarnaast ’geen enkele behoefte’ om een eigen vervoersbedrijf op te zetten. Ze voorspelt toenemende kosten, die bij de belastingbetaler worden neergelegd, en extra problemen.

Kabinet heeft geen bezwaar

Staatssecretaris Thierry Aartsen (VVD) zei dat concurrentie in het ov door het aanbesteden heeft geleid tot lagere kosten, maar hij zei ook geen juridische bezwaren te zien tegen het plan en hij beaamde dat de marktwerking soms niet werkt, zoals in Zeeland. “Inbesteden kan een goede terugvaloptie zijn. Maar er zijn ook risico’s. Je moet er niet lichtvaardig mee om gaan.” Volgens de staatssecretaris zal het kabinet inbesteden niet actief stimuleren.

Hangt op PVV

Of de Tweede Kamer akkoord gaat met het voorstel hangt op de PVV, die nog geen standpunt bekend heeft gemaakt. PVV-Kamerlid Willem Boutkan zei positief tegenover het voorstel te staan, maar de mening van zijn fractie nog af te wachten.

(c) Treinreiziger.nl