“Spitsheffing trein? Meer prijsmechanisme verstandig”

De Nederlandse Spoorwegen hebben moeite om de vervoersvraag in de spits te kunnen voldoen. Daarom overweegt het spoorbedrijf de treinkaartjes in de spitsuren duurder te maken, en in de daluren goedkoper. Een goed idee? Reizigersorganisaties en de politiek vinden van niet. Maar hoogleraar transportbeleid Bert van Wee ziet dat anders. Hij noemt meer prijsmechanisme verstandig, en noemt het huidige systeem te grof.

Treinreizigers die de spits kunnen mijden zijn ook nu al fors voordeliger uit. Treinreizigers die dagelijks in de spits willen reizen tussen bijvoorbeeld Den Haag en Amsterdam, betalen 291 euro per maand. Terwijl een reiziger die de spits weet te mijden maar 99 euro per maand hoeft te betalen. “Maar het huidige systeem is vrij grof, en laat veel potentieel onbenut” stelt de hoogleraar.

Geen prikkel
Van Wee neemt zichzelf als voorbeeld. “Ik heb een NS-jaarkaart. En geen enkele prikkel om de spits te mijden. Stel dat de NS-jaarkaart wat duurder zou zijn in aanschaf, maar je krijgt geld terug voor elke ochtend- of avondspits waarin je niet reist. Dan is er wel een prikkel de spits te mijden”. Dat zelfde geldt eveneens voor andere abonnementen, zoals jaarkaart, legt van Wee uit. “Ik denk dus dat het verstandig is te inventariseren welke opties er zijn om meer met het prijsmechanisme te doen.”

Spitseffect
De hoogleraar noemt meer prijsmechanisme verstandig. Hij wijst erop dat het spitseffect bij de trein zeer sterk is. Sterker dan op de weg. “Dat betekent dat we capaciteitsuitbreidingen zoals spoor en materieel, doen voor een korte periode. En dat we die dure spitscapactiteit vrijwel zeker zwaar onder de werkelijke kostprijs aanbieden.”

Kritiek
Van Wee krijgt in de Tweede Kamer niet veel bijval. “Bij mij gaan alle seinen op rood”, reageerde CDA-Kamerlid Maurits von Martels op de NS-plannen.  Ook de PVV moet er niets van hebben. “Mensen reizen niet voor hun plezier in de spits. Ze worden al voldoende afgestraft door dan opgepropt in de trein te moeten staan”, briest Kamerlid Roy van Aalst in de Telegraaf. Ook Rob Jetten (D66) is niet enthousiast. “We willen juist mensen van de auto in de trein krijgen. Dan lijkt een spitsheffing mij geen goed idee.”  Ook reizigersorganisaties Rover en Maatschappij Voor Beter OV sluiten zich aan bij de kritiek van de Kamerleden.

Bottleneck
Van Wee verwacht dan ook dat het politiek en maatschappelijk draagvlak creëren de bottleneck zullen vormen. “Heldere communicatie is heel belangrijk. Leg uit dat vergroten van de capaciteit erg duur is. Leg uit dat je bij de weg ‘betaalt’ met files/vertraging, en bij het spoor met staan.” De hoogleraar verwacht dat het draagvlak toeneemt na werkelijke invoering. “Dat zien we wereldwijd bij veel controversiële maatregelen zoals bij rekeningrijden, tol of parkeren. Wie wil nu nog dat Neude een parkeerterrein zou worden?”