Hogere boetes en betere informatie nodig tegen zwartrijden – boete te laag, ov ingewikkeld

Boetes voor zwartrijden in het ov moeten omhoog om zwartrijden tegen te gaan. Dit concludeert onderzoeksbureau MuConsult in een onderzoek naar zwartrijden. Ook moet de informatie over het ov beter omdat het systeem ingewikkeld is, vinden de onderzoekers die werkten in opdracht van de vervoerders en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Het onderzoek keek waarom sommige reizigers niet of niet volledig betalen voor hun reis met het ov. Hoewel de prijzen voor kaartjes de laatste jaren wel flink zijn gestegen, bleef de prijs van de boetes gelijk; 50 euro. De boete is volgens het onderzoek niet afschrikkend genoeg en hoe meer de prijzen voor het ov stijgen, des te minder schrikken de boetes af. Het onderzoek pleit voor een hogere boete en raadt een systeem aan waarbij het boetebedrag stijgt, als je vaker zwart reist.

‘Af en toe boete goedkoper dan kaartje kopen’

De onderzoekers zagen dat mensen niet willen betalen om ’geld te besparen’. Zo spraken ze in Amsterdam reizigers die zeiden dat ze het ov te duur vonden en daarom het risico namen om niet te betalen. ’’In de afweging ‘pakkans versus boete’ zeggen ze dat hun overtuiging is dat je goedkoper uit bent wanneer je af en toe een boete krijgt dan wanneer je altijd betaalt voor je reis’’, zo schrijven de onderzoekers. ’’Ook zagen we dat dit gedrag vaker voorkomt onder jongeren dan onder ouderen. Het ov-personeel liet weten dat jongeren de spanning opzoeken.’’

De boete voor zwartrijden in het ov is 50 euro en daar komt de ritprijs bovenop. Maar, zo stellen de onderzoekers, ’overtreders hebben de kans om te zeggen dat ze bij de laatste halte of het laatste station zijn ingestapt en bij de volgende de trein of bus verlaten’. ’’Dit in combinatie met een lage pakkans kan betekenen dat het gevoelsmatige prijsverschil tussen het betalen voor je reis en het ontvangen van een boete steeds kleiner wordt.’’

De onderzoekers merkten in gesprekken met reizigers dat een deel van de mensen ’gefrustreerd’ is door de prijsverhogingen en daarom eerder geneigd is minder of niet te betalen. ’’Ze begrijpen niet waarom het openbaar vervoer elk jaar weer duurder wordt. In de gesprekken merkten we dat dit aspect breder is dan alleen frustratie door prijsverhogingen in het ov, maar ook komt door prijsverhogingen in andere aspecten van het leven. Hierdoor wordt het moeilijker om genoeg geld over te houden voor het ov. Het niet of minder betalen voor een ov-kaartje is voor sommigen een manier om die frustratie te uiten en zich ertegen te verzetten.’’

‘Reizen is complex en onoverzichtelijk’

De onderzoekers noemen het Nederlandse ov-systeem ’ingewikkeld’ en concluderen dat dit er ook toe bijdraagt dat mensen niet of te weinig betalen. ’’Op sommige stations staan poortjes of incheckpalen van verschillende vervoerders, per vervoerder moet in- en uitgecheckt worden en er zijn veel verschillende kortingsregels zoals de samenreiskorting in de trein. De regels verschillen soms ook per concessie. Dit maakt het voor de reiziger complex en onoverzichtelijk. Tijdens de controles kwamen we een aantal keer reizigers tegen die hadden ingecheckt bij de verkeerde vervoerder. Het gaat hierbij dan met name om incidentele reizigers of toeristen.’’

De onderzoekers zagen ook dat een taalbarrière een rol speelt. ’’Tijdens de observaties viel op dat een groot deel van de reizigers geen Nederlands sprak. Het gaat om expats, internationale studenten, migranten en toeristen. Zij maken gebruik van het ov-systeem, maar kunnen soms niet alle informatie in het Engels (of een andere taal) vinden.” Deze reizigers zijn daarom niet goed op de hoogte van alle regels en voorwaarden, zoals de toeslagen. De onderzoekers spraken controleurs die veel toeristen zijn tegengekomen die niet goed geïnformeerd bleken en boos reageerden omdat ze wel hun best hebben gedaan zich in de regels te verdiepen.

De onderzoeken vinden dat de vervoerders meer en beter uitleg moeten geven. De apps van vervoerders kunnen volgens het onderzoek beter benut worden als informatiekanalen. Voor toeristen moet de informatie over het ov op de website visitholland.com worden uitgebreid en moet er op belangrijke plekken zoals Schiphol naar juiste en volledige informatie worden verwezen met een QR-code.

Meer controles

Naast de hogere boetes en betere informatievoorziening, is het opschroeven van de controles een misschien wel belangrijker middel tegen zwartrijden. Omdat dit vanwege de kosten en personeelsgebrek niet altijd mogelijk is, bevelen de onderzoekers aan om de resultaten van kaartcontroles bekend te maken zodat reizigers in ieder geval het idee krijgen dat de pakkans hoog is. Het onderzoek haalt daarbij het voorbeeld van Transport for London aan dat borden plaatst waarop staat hoeveel zwartrijders zijn beboet.

Het onderzoek is naar de Tweede Kamer gestuurd. Staatssecretaris Chris Jansen van openbaar vervoer noemt het een ’waardevol onderzoek omdat betalingsconflicten de grootste aanleiding vormen voor agressiviteit richting ov-personeel’.

(c) Treinreiziger.nl / Mark Koghee