NS in financieel zwaar weer door veranderd reisgedrag

De Nederlandse Spoorwegen staan er na de coronacrisis niet goed voor. Vooral forensen kiezen minder vaak voor de trein. Daarnaast verwacht NS dat het reisgedrag blijvend veranderd is. Als de overheid niet te hulp schiet, zal NS in 2023 en 2024 verlies maken.

Gesprekken met Ministerie

Om verliezen te voorkomen of te beperken zijn er nu gesprekken gaande tussen NS en met name het Ministerie van Infrastructuur. De spoorwegmaatschappij hoopt dat voor de zomer duidelijk wordt in hoeverre afspraken herzien kunnen worden.

Het spoorbedrijf is zelf in 2020 een besparingsprogramma gestart, waarmee 1,4 miljard bespaard moet worden. De eerste helft is gerealiseerd. Een deel van de bezuinigingen zal echter niet volledig doorgaan, omdat er bijvoorbeeld nu ook extra geïnvesteerd wordt in de werving van nieuw personeel.

Boekhoudkundige winst

De NS verdiende in 2022 3,1 miljard euro aan kaartverkoop en de exploitatie van stations. Dat is fors meer dan de 2,3 miljard euro van een jaar eerder. Het onderliggende operationele verlies kwam uit op 304 miljoen euro. In 2021 legde de NS nog ruim drie keer zoveel (952 miljoen euro) toe op het laten rijden van treinen. Toen bleven nog meer mensen thuis vanwege coronamaatregelen en ruimere thuiswerkafspraken.

Uiteindelijk kon NS wel een nettowinst in de boeken schrijven. Het spoorbedrijf kreeg van de overheid 274 miljoen vergoeding voor de teruggelopen reizigersaantallen en 12 miljoen euro aan NOW-subsidies. In 2020 had NS een afwaardering van 1,6 miljard euro in de boeken gezet, maar dat is nu bijgesteld met 385 miljoen euro. Daardoor weet het bedrijf toch winst te maken, terwijl er een negatief onderliggend bedrijfsresultaat is.

Terugkeer reizigers

In de eerste helft van 2022 groeide het aantal reizigers door het verminderen van de coronaregels. Zo werd het mondkapje geschrapt. Maar sinds de zomer blijft het percentage reizigers dat NS vervoert schommelen rond de 82 procent van voor corona (2019). In het weekend is het nu soms wel drukker, maar NS vervoert nu vooral minder forenzen.

In september kampte NS met veel overvolle treinen, daardoor zijn sommige reizigers ook afgehaakt. NS-topman Wouter Koolmees wijst erop dat die reizigers nu waarschijnlijk op dinsdag en donderdag in de file staan en hoopt dat die reizigers op termijn terug keren.

Reisgedrag veranderd

Het reisgedrag van voor corona keert niet meer terug, en NS vervoert met name minder forenzen. Toch is er nog steeds sprake van een hyperspits. Koolmees: “De verschillen zijn nog groter geworden. Dinsdag en donderdag juist extra druk, omdat iedereen voor 9 uur op kantoor moet zijn”. Woensdagen en vrijdagen wordt er juist veel minder met de trein gereisd, zeker in de spits. Daarom rijden er nu bijvoorbeeld op vrijdagen minder treinen.

NS denkt op basis van prognoses van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) dat 2026 weer op het niveau zit van 2019. “Maar de patronen zullen nog steeds anders zijn” denkt Koolmees. Hij wijst erop dat er nog veel onzekerheden zijn bij de prognoses, maar op basis van demografische factoren en economische groei verwacht NS dat het aantal reizigers zal blijven groeien.

NS Voordeel

NS heeft nog geen concrete plannen die ertoe kunnen bijdragen om forenzen op andere dagen te laten reizen. Wel hoopt het bedrijf incidentele reizigers meer te sturen richting rustige tijdsloten door de inzet van NS Voordeel. Op de trajecten Den Haag – Eindhoven, Utrecht – Groningen en Utrecht – Den Helder kunnen vroegboekers tot 60 procent korting krijgen. Het ticket is dan gekoppeld aan een specifiek tijdslot.