Rechter: gunning hoofdrailnet aan NS kan vooralsnog doorgaan

Regionale treinvervoerders hebben dinsdag een kort geding verloren waardoor de aanbesteding voor NS, om de komende jaren het Nederlandse spoor uit te baten, vooralsnog kan doorgaan. Volgens de rechter kan er niet van worden uitgegaan dat de overheid met de gunning handelt in strijd met Europese wet- en regelgeving.

Bodemprocedure

De rechter merkt op dat er op dit moment ook een bodemprocedure loopt. Die uitspraak wordt in maart verwacht. Mocht de rechter dan wel van oordeel zijn dat de Europese regels niet worden nageleefd dan kan de gunning alsnog van tafel gaan. De rechter wil daarop niet vooruit lopen omdat het onvoldoende duidelijk is wat de uitspraak in deze procedure zal zijn.

Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland (FMN), een samenwerkingsverband van regionale treinvervoerders Arriva, Transdev, Qbuzz, Keolis en EBS, betoogt dat alleen verlieslatende lijnen in een concessie mogen worden aangebracht. In de hoofdrailnetconcessie zijn echter verlieslatende Sprinters en winstgevende Intercity’s samengevoegd. De rechter verwijst naar een eerdere uitspraak dat het hoofdrailnet een voldoende en coherent vervoersnetwerk is met verlieslatende en winstgevende lijnen.

Of het hoofdrailnet definitief gegund kan worden aan de Nederlandse Spoorwegen maakt deze uitspraak niet duidelijk. Wel is duidelijk dat het ministerie vooralsnog door kan gaan met het gunningstraject. Als later blijkt dat de gunning toch onterecht is geweest, kan er alsnog een streep komen door de gunning.

Hoofdrailnet

Het hoofdrailnet is het belangrijkste spoorcontract. Nederland wil zonder aanbesteding of marktverkenning het netwerk aan NS geven. In de toekomst mag dat in elk geval niet meer, maar de Nederlandse overheid denkt dat dit nu nog wel kan, mits de concessie – die in 2025 ingaat – dit jaar wordt gegund. Dat is het ministerie van Infrastructuur dan ook van plan.

In de hoofdrailnetconcessie zitten vrijwel alle Sprinter- en Intercitytrajecten die NS nu rijdt. De Europese regels richten zich op aanbesteden van onrendabele ov-lijnen. De steun daarvoor is de afgelopen jaren in de Nederlandse politiek echter aanzienlijk afgenomen.

Liberalisering stuit op verzet

Verschillende partijen uitten hun vrees dat dit kon leiden tot versnippering, uitholling van de dienstverlening en trajecten die slecht op elkaar aansluiten. “Ons complexe netwerk leent zich niet voor liberalisering”, zo zei CDA-Kamerlid Harry van der Molen destijds. Toch rijden nu op drukke trajecten ook meerdere vervoerders, zoals tussen Arnhem en Arnhem Velperpoort. Dit heeft niet geleid tot chaos.

Voorstanders van marktwerking stellen juist dat aanbestedingen zorgen voor meer reizigers en betere dienstverlening. Als voorbeeld worden de Vechtdallijnen (Zwolle – Emmen en Mariënberg – Almelo) aangehaald, waar dit weekend tien jaar geleden voor het laatst een NS-trein reed. De afgelopen tien jaar is het aantal treinreizigers ruim verdubbeld van 1,4 miljoen naar 3 miljoen per jaar (incl. Almelo – Mariënberg). Ook zijn er nieuwere en meer treinen gaan rijden.