Besluit marktordening spoor voor uitspraak rechtszaak over huidige situatie

Nederland moet al over de toekomstige inrichting van het spoor beslissen voordat het duidelijk is of de huidige inrichting aan de regels voldoet. Het kabinet maakt begin 2027 een keuze over de marktordening van het spoor na 2033 terwijl pas een jaar later een besluit van het Europese Hof van Justitie wordt verwacht over de huidige situatie.

Ambtenaren van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vertelden de Tweede Kamer donderdag dat pas in 2028 een uitspraak van het Europese hof wordt verwacht in de rechtszaak van de Europese Commissie tegen het Rijk over de concessie voor het hoofdspoornet. Het ministerie gaf die concessie onderhands (zonder openbare aanbesteding) aan NS.

Markt niet voldoende onderzocht

Hoewel onderhands gunnen van een concessie destijds mocht en ook nu nog mag zijn daar wel voorwaarden aan verbonden. Nederland zou de fout in zijn gegaan door niet vooraf voldoende te onderzoeken of en waar op het spoornet andere vervoerders interesse hebben treindiensten te rijden. De zaak ligt nu bij het Europese Hof van Justitie die dus naar verwachting in 2028 een besluit neemt.

Het kabinet wil al begin volgend jaar beslissen of het passagiersvervoer per spoor na het aflopen van de NS concessie in 2033 gaat zoals nu via een concessie voor het hoofdspoornet (het overgrote deel van het spoor) en regionale concessies of dat meer delen worden losgeknipt voor andere concessies en/of de vrije markt (open toegang genoemd). Donderdag was er een bijeenkomst in de Tweede Kamer met deskundigen en betrokkenen over de toekomstige marktordening van het spoor.

Besluit kan niet wachten door voorbereiding

Volgens het ministerie kan het besluit over de marktordening niet op de uitspraak van het Europese hof wachten omdat een andere inrichting veel voorbereidingstijd vergt. Er is zeker 6 tot 6,5 jaar nodig om het proces zorgvuldig te doorlopen, vertelden de ambtenaren. Daarover verschillen de meningen want Gerrit Spijksma van de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland (FMN) zei tijdens de bijeenkomst dat vier jaar ook volstaat. De FMN is een samenwerkingsverband van de vervoersbedrijven Arriva, EBS, Keolis, Qbuzz en Connexxion (Transdev). Verschillende van die bedrijven willen graag in open toegang treinen gaan rijden.

De federatie liet in een voor de bijeenkomst ingezonden stuk al weten kritisch te zijn op de werkwijze van het ministerie aangaande de marktordening. Zo zou het ministerie niet open genoeg zijn over voorstellen van de vervoerders.

Waarschuwing voor teveel marktwerking

In de bijeenkomst waarschuwden deskundigen voor de gevolgen van teveel marktwerking. Zij vinden onder meer vakbond FNV en reizigersvereniging Rover aan hun zijde. Nederland heeft een fijnmazig spoornet waar treindiensten nauw op elkaar aansluiten en zo het land bereikbaar houden. Een andere marktordening met meer plek voor concurrentie kan dat bedreigen.

Niet verrassend, waarschuwt ook NS hiervoor. President directeur Wouter Koolmees van NS zei tijdens de bijeenkomst ‘niet te zijn gekomen om marktwerking te betwisten’. Maar waarschuwde er wel voor dat het opknippen van het spoornet leidt tot vaker overstappen en verminderde aantrekkelijkheid van de trein als vervoermiddel. Het beste voor de reiziger is, volgens NS, een ‘samenhangende publieke gestuurde hoofdrailconcessie’.

EU wil meer concurrentie

De roep om meer concurrentie op het spoor komt niet alleen van private vervoerders maar ook van de EU. EU regels hebben open toegang mogelijk gemaakt bij alle lidstaten. Maar daarbij geldt wel dat concessievervoer voor gaat en dat opentoegangdiensten de inkomsten van concessiediensten niet mogen verminderen. Verschillende vervoerders hebben interesse om op trajecten de concurrentie aan te gaan met NS en met elkaar. Volgens de ACM zijn er in totaal 50 opentoegangdiensten aangekondigd op het spoor. Momenteel rijden alleen de nachttreinen van Arriva in open toegang en alle internationale treinen met uitzondering van de Eurocity Direct naar Brussel.

(c) Treinreiziger.nl